Przeczytane Książki.
  KSIĄŻKA TV   KSIĄŻKI I LUDZIE   KATALOG KSIĄŻEK   ZNALEZIONE W KSIĄŻKACH   KONKURSY   COOKIES
 
Dział: historia
rozmiar czcionki:  A A A

Pierwsze polskie biblioteki

2010-08-13 16:33:33
     Słowo biblioteka pochodzi z języka greckiego i dosłownie oznacza składnicę (theke) książek (biblion). Zanim w polszczyźnie przyjął się termin przełożony z greki poprzez łacinę, na przestrzeni XIV i XVII  wieku popularne było określenia libraryja (liber z łaciny książka) a także jego spolszczona nazwa książnica.
     Wraz z przygotowaniami do przyjęcia przez Mieszka I chrześcijaństwa, na ziemie dzisiejszej Polski zaczęli przybywać przedstawiciele europejskiego duchowieństwa - głównie z Ratyzbony, Ledoiium, Pragi. W tym pierwszym okresie (X wiek) były to niewielkie grupki duchownych, które jednak szybko się powiększały (w tym również) o kler polskiego pochodzenia.
     Do swojej misji duszpasterskiej potrzebowali ksiąg. Przywozili je do Polski - wspomnijmy tylko najsławniejszych - św. Wojciech czy św. Otto z Bambergu. Niewiele wiemy o tym jakie były to księgi; możemy jedynie przypuszczać, że były to dzieła liturgiczne. Nazwać ich jednak nie potrafimy. Pierwszym znanym nam z tytułu dziełem, które trafiło do Polski jest słynny dar księżnej Matyldy dla Mieszka II: Pseudo-Alkuina: Liber de divinis afficiis. W połowie XII wieku mnich Aron, wyświęcony w Kolonii na biskupa krakowskiego, przywiózł do Polski dzieło nazwane później Sakramentarzem tynieckim.
     Pierwszy spis książek na ziemiach polskich pochodzi 1110 roku i obejmuje manuskrypty znajdujące się w posiadaniu kapituły krakowskiej. Sporządzony został na polecenie biskupa Maura. Całość obejmowała zaledwie 48 kodeksów. Obok dzieł ściśle kościelnych, w tym tekstów Pisma Świętego, obejmował on teksty filologiczne, m. in. autorów klasycznych: Salustiusza, Terencjusza, Presjusza, Owidiusza. W księgozbiorze znajdowały się również dzieła prawnicze. Musimy pamiętać, że podobne zbiory posiadały również inne ośrodki katedralne w Polsce, a więc w Gnieźnie, Poznaniu, Wrocławiu, Płocku i innych. Siedziby biskupie były nie tylko rezydencjami dostojników kościelnych, ale również ośrodkami życia umysłowego. Musiały znajdować się tam zbiory biblioteczne - choćby na użytek uczących się tam kleryków.
     Początek XI wieku w Polsce to czas masowej fundacji klasztorów. Większość z nich stała się szybko ośrodkami życia umysłowego. Prym w tym dziele wiedli benedyktyni, później (od XII w) kanonicy regularni, cystersi, norbertanie i inni. Powstało w tym czasie - słynne nie tylko z Krzyżaków - opactwo w Tyńcu pod Krakowem, w Lubiążu, Mogilnie, Trzemesznie, Jędrzejowie, Sulejowie, Koprzywnej i Wąchocku. Zakonnicy mieli również swoje siedziby w głównych miastach. Z biegiem czasu przy klasztorach rozwijać się zaczęły skryptoria (o pracy w skryptoriach czytaj w osobnym tekście). Pierwsze powstały w Tyńcu i Płocku. Od tego czasu polskie zasoby biblioteczne zaczęły się szybko powiększać. Tym bardziej, że oprócz "zawodowych" kopistów, przepisywaniem ksiąg zajmowali się mnisi.
     W pierwszych latach XIV wieku nastąpił gwałtowny wzrost liczby kościołów parafialnych (do tej pory sytuowane były jedynie w ośrodkach władzy kasztelańskiej); liczono je wówczas na 2900-3500. Należy przypuszczać, że w każdym z tych kościołów znajdowały się książki. Daje to pewien obraz na liczbę bibliotek.
     Obok zapisków kronikarskich, dowodem pracy twórczej zakonników, dla której niezbędne było korzystanie z istniejących księgozbiorów, stało się pierwsze polskie dzieło historyczne: Kronika Galla Anonima (przełom XI i XII wieku), a sto lat później kronika biskupa krakowskiego Wincentego, zwanego Kadłubkiem. Pierwszym znanym z imienia bibliofilem polskim był biskup krakowski Iwo Odrowąż (początek XIII wieku). Jego księgozbiór składał się z 32 tomów i obejmował 41 tytułów.
     Tak szybko i wspaniale rozwijające się polskie zbiory biblioteczne zostały jednak częściowo bezpowrotnie utracone. Wiek XIII to okres nieustannych najazdów tatarskich. Zniszczeniu uległo wiele miast; m. in. Sandomierz i Lublin. Zniszczono i splądrowano opactwa w Koprzywnicy, Miechowie, Wąchocku, Sulejowie, na Łysej Górze. Częste pożary Krakowa, m. in. w latach 1125, 1126, 1212, 1230 poczyniły wielkie straty w polskich bibliotekach.
     W pierwszym okresie polskiej państwowości życie kulturalne i intelektualne kwitło głównie w ośrodkach kościelnych. Zmianę tej sytuacji przyniósł okres rozbicia dzielnicowego. Wzrosła wówczas ranga dworów książęcych. Król Kazimierz Wielki miał pokaźny zbiór ksiąg, zamawiał również u kopistów księgi dla innych bibliotek. Duży zbiór ksiąg zebrał na swym dworze w Brzegu książę Ludwik I. Ozdobą jego zbioru był iluminowany rękopis legendy o św. Jadwidze. Przełomową datą dla polskich bibliotek stał się rok 1364 - data założenia w Krakowie Akademii. Właścicielami prywatnych (niedużych) księgozbiorów byli jednak profesorowie uczelni. I to właśnie z ich darowizn testamentowych powstał z czasem prawdziwy, wspaniały zbiór biblioteczny.
Sakramentarz tyniecki: Ukrzyżowanie. Fot. wikipedia
|aza|

Czytaja także: Sakramentarz tyniecki
Dodaj do ulubionych Dodaj do ulubionych     Poleć artykuł znajomemu Poleć znajomemu     Dodaj swój komentarz Dodaj komentarz
 

Wyślij e-mail rekomendujący ten artykuł

E-mail adresata
 
 
Pierwsze polskie biblioteki

Czytaj cały artykuł

 
Twoje Imię i Nazwisko
 
Twój E-mail
 
 

Dodaj swój komentarz do artykułu.
 
Komentarz
 
Autor
 
 
Wasze komentarze
Jeszcze nie skomentowano powyższego artykułu.
Wszystkie komentarze są własnością ich autorów. Autor ponosi pełną odpowiedzialność za treść wpisu. Jeżeli wynikną z tego konsekwencje prawne, redakcja może przekazać wszelkie informacje stronom zainteresowanym na temat danego użytkownika oraz pomóc w jego zlokalizowaniu.
Szukaj 
 
Twój Profil
Login
 
Hasło
 
 
Wpisz swój adres e-mail, który podałeś przy rejestracji.
E-mail
 
Szukamy Przyjaciół Książek
Jeśli jesteś zainteresowany współtworzeniem społeczności czytelniczej naszego portalu...
 
 
Nasza ankieta
Kto jest najwybitniejszym autorem kryminałów z okresu PRL ?
 
 
O firmie   Współpraca   Redakcja   Polityka prywatności   Kontakt
Copyright © 2014 Przeczytane Książki. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Projekt i realizacja L77